اولین پوسترهای پردهی ایران

اولین پوسترهای پردهی ایران


وب وب سلام پرده: اولین پوسترها چطور وارد پردهی ایران شدند؟ در روزهای آغازین تاریخ پردهی ایران، چیزی تحت عنوان پوستر وجود نداشت و تنها برای فیلم‌ها بر سر در پردهها اعلان می‌چسباندند تا اینکه اولین پوستر نقاشی شد و تماشاگران را برای فیلم آبی و رابی به سالن پرده دعوت کرد تا پوسترها در پردهی ایران متولد شوند.

اختصاصی سلام پرده- سال‌ها پیش خیلی‌ها فقط با دیدن پوستر یک فیلم، تصمیم می‌گرفتند بلیت آن را بخرند و در سالن پرده به تماشای آن بنشینند. قدرت بصری یک پوستر در آن دوران به حدی بود که خیلی‌ها فقط با دیدن چهره ستاره‌ها و نقاشی‌هایی مرتبط با مضمون فیلم، جلوی پردهها صف می‌کشیدند. اینکه چه عواملی باعث شده است آقام شور و شوق گذشته را برای دیدن فیلم در پرده نداشته باشند، بحث دیگری است، اما آنچه که مشخص است این است که دوران تاثیرگذاری پوسترهای پردهیی سال‌هاست تمام شده است.

پوسترها صفحات کاغذی هستند که بر روی آنها نوشته‌ها، طرح‌ها و نقاشی‌هایی برای انتقال یک پیام یا تبلیغ یک اثر هنری یا کالای تجاری چاپ می‌شود. ویژگی مهم یک پوستر این است که باید بتواند با پیام و تصویرش با آقام ارتباط بگیرد و توجه آن‌ها را به خود جلب کند. طراحی پوستر در ابتدا زیرمجموعه‌ای از هنر نقاشی بود و از این هنر برای طراحی استفاده می‌کردند. بعدها طراحی پوستر بخشی از هنر گرافیک شد و گرافیست‌ها با قابلیت‌هایی که این رشته برایشان داشت،‌ توانستند تحول بزرگی در این زمینه به وجود بیاورند.

سينما نيز از اين تغيير در امان نماند، و اهميت ايجاد پوستر و نه اعلان كه تا قبل از آن رايج بود تاثير بسزايى در معرفى فيلم ها داشت. در گستره ى زمان پوستر هايى توسط طراحان نام دار براى فيلم ها طراحى شدند كه هم پاى خود اثر مورد توجه قرار گرفتند.

در ایران طراحی پوستر برای فیلم‌ها نخستین بار بر پایه هنر نقاشان شکل گرفت. ٢١مهر ١٢٨٦اولین آگهی نمایش فیلم در عکاسخانه روسی‌خان (ایوانف) در روخانمامه حبل‌المتین (یکی از نشریه‌های مشروطه‌خواه) چاپ شد. پس از آن آگهی‌های مطبوعاتی پشت سر هم در روخانمامه‌هایی چون "صور اسرافیل"، "صبح صادق" و به ویژه "ایران نو" چاپ شدند. دو سال بعد در پاییز ١٢٨٨ اولین پوستر پردهیی ایران که دعوت به تماشای فیلم در پرده فاروس (پردهی روسی‌خان) در خیابان لاله‌زار تهران بود، متولد شد.

پوستر فیلم آبی و رابی

اولین پوسترهای پردهی ایران

"آبی و رابی" ساخته آوانس اوگانیانس از نخستین فیلم‌های ایرانی بود که برایش پوستر طراحی کردند. پوستری که برای آن طراحی شده بود تصویری است از بازیگران فیلم که نگاه متعجب خود را به بیرون از کادر دوخته‌اند.

پوستر فیلم دختر لر

اولین پوسترهای پردهی ایران

پوستر فیلم "دختر لر" ١٣٣٧ ساخته عبدالحسین سپنتا نیز از نخستین پوسترهای پردهیی ایران بود که توسط کمپانی امپریال بمبئی طراحی شده بود. تا قبل از سال ١٣٢٧که پردههای ایران از فیلم‌های خارجی اشباع شده بودند، طراحان پوستر در ایران طرح‌هایی را برای این فیلم‌ها تهیه می‌کردند. بعد از این دوره بود که خطاطان و نقاشان ایرانی دست به کار می‌شوند و برای فیلم‌های داخلی پوستر طراحی می‌کنند. «گاو» داریوش مهرجویی"با شرمسار" اسماعیل کوشان، "آخرین شب" حسین دانشور، "چهارراه حوادث" ساموئل خاچیکیان، "گلنسا"سرژ آزاریان و ... از جمله فیلم‌هایی هستند که تا قبل از دهه ٤٠و ٥٠که شروعی برای دوره جدیدی از پوستر در ایران بود، برایشان پوستر طراحی شد.

پوستر فیلم گاو

اولین پوسترهای پردهی ایران

طراحی پوستر در ایران با نام "مرتضی ممیز" گره خورده است. او با تعدادی از اساتید گرافیک توانست از دهه ٤٠به بعد این هنر را به صورتی مستقل از نقاشی معرفی کند. غریب‌پور در این‌باره می‌گوید: اولین پوسترها در ایران در حدود سال‌های دهه ٤٠ شمسی طراحی شدند. اولین ابداع‌کننده و طراح پوسترها به این شکلی که می‌بینید مرتضی ممیز بود. او این هنر را منسجم و آکادمیک کرد. در آن سال‌ها این هنر با نقاشی هم‌سنگ بود.

پوستر فیلم گوخانمها

اولین پوسترهای پردهی ایران

پوستر ستارخان

اولین پوسترهای پردهی ایران

ازپوستر هاى طراحى شده توسط مرتضى مميز: "گوخانم ها" مسعود کیمیایی، "ستارخان" (علی حاتمی)، "آرامش در حضور دیگران" (ناصر تقوایی)، "مغول‌ها" (پرویز کیمیاوی) "غریبه و مه" (بهرام بیضایی) و "طبیعت بیجان" (سهراب شهید ثالث) است.

پوستر حاجی واشنگتن

 

اولین پوسترهای پردهی ایران

پوستر کفشهای میرزا نوروز

اولین پوسترهای پردهی ایران

پوستر تیغ و ابریشم

اولین پوسترهای پردهی ایران

آیدین آغداشلو نیز با نگاهی نو به طراحی پوستر، فضای جدیدی را به وجود آورد. از آثار مهم او پوستر فیلم‌های "حاجی واشنگتن" (علی حاتمی)، "کفش‌های میرزانوروز" (محمد متوسلانی)، "تیغ و ابریشم" (مسعود کیمیایی) و "هبوط" (احمدرضا معتمدی) است.

پوستر هفت تیرهای چوبی

اولین پوسترهای پردهی ایران

ابراهیم حقیقی از دیگر گرافیست‌های فعال در این حوزه است. حضور حقیقی در "پردهی آزاد"او را به طراحی پوستر برای فیلم‌های مختلف سوق داد. او برای فیلم‌های "گردش در یک روز خوش آفتابی" (حسن بنی هاشمی)، "انتظار" (امیرنادری) و "هفت‌تیرهای چوبی" (شاپور قریب) پوستر طراحی کرد.

پوستر فیلم مادر

اولین پوسترهای پردهی ایران

در روند تاريخى پوستر فيلم، دهه ى ٦٠ پوسترها ستاره‌محور نبودند و بیشتر به مضمون فیلم اشاره داشتند. از نمونه چنین پوسترهایی می‌توان به «مادر» علی حاتمی اشاره کرد. در دهه ٧٠این موضوع کمرنگ‌تر شد و در دهه ٨٠ کاملا از بین رفت. با کم شدن علاقه آقام به دیدن فیلم در پردهها و عوامل دیگر، پوسترهایی که در این دهه طراحی شدند به سمت ستاره‌ها متمایل بودند و چهره آن‌ها بخش بزرگی از پوستر را اشغال می‌کرد.