پردهی دهه ۶۰، روایت‌هایی از جنگ، عشق و شهر

پردهی دهه ۶۰، روایت‌هایی از جنگ، عشق و شهر


ماهنامه همشهری 24: پردهی دهه 60 را نمی توان از پردهی قبل از آن جدا کرد یا اثری را که بر پردهی بعد از خودش گذاشته نادیده گرفت. مثل هر پدیده ای که به هر حال نشان از گذشته در خود دارد و به طور قطع بر آینده نیز تاثیر خواهد گذاشت. پرده و هر هنر دیگری ضمن آن که مشخصات زمانی خود را دارد، بیگانه از آنچه در زمان می گذرد نیست. با این توضیح پردهی دهه 60 ضمن این که صفات و مشخصات خود را دارد، باید پذیرفت حداقل نشانه های پردهی قبل از خود یا به روایتی پردهی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی را داراست.

 

البته پردهی دهه 60 سعی فراوان می کند که خود را با ارزش های جاری در فرهنگ انقلاب اسلامی هماهنگ کند و با شناخت ضدارزش ها و صدمات پردهی قبل از انقلاب، اثرات منفی آن پرده یا به روایتی فیلمفارسی را رفته رفته از میان بردارد و نظام ارزش های جدید را در پرده جاری سازد و این کار فقط با مدیریتی فعال و آگاه امکان پذیر می بود، با درک همه مشکلات موجود در اجرا. نگاهی به شیوه مدیریت دهه 60 در پردهی ایران و فیلم هایی که در این دهه ساخته شده است، نشان می دهد چنین جریانی آگاه از موقعیت خود در زمان مشخص بوده و به عقیده بنده با انجام اقداماتی که کاملا مفید در تاریخ پردهی ایران دورانی به یادماندنی به جا گذاشته است. بنده به فیلم هایی که به وسیله شرکت «پخشیران» به مدیریت اینجانب- البته با مشارکت دوستان- در این دهه ساخته شده می پردازم. قضاوت درباره فیلم های دیگر به عهده منتقدان پرده و بینندگان فیلم ها است و در مسئولیت و توانایی های من نیست.

جایزه


علیرضا داودنژاد،1361

 

فیلمنامه برپایه انتقاد از مصرف گرایی در نظام گذشته و معرفی سازمان ها و نهادهای تبلیغات تجارتی در اهدای جایزه به مصرف کنندگان اصل اول تجارت شد و هست! این فیلم با این که یکی از اولین کارهای داودنژاد بود، نشان داد که داودنژاد از استعداد و کارگردانی داودنژاد بود، نشان داد که داودنژاد از استعداد و کارگردانی قابل تحسین برخوردار است و بعدها نیز به اثبات رسید. ولی نمایش فیلم به دلیل آن که هنرپیشه خانم در آن بی حجاب ظاهر می شد، بعد از تغییراتی امکان نمایش و اکران خوب پیدا نکرد و موفقیت فروش در گیشه پردهها به دست نیاورد. توضیح این جا که «جایزه» قبل از قانونی شدن حجاب اسلامی برای بانوان فیلمبرداری شده بود و نمایش آن بعد از قانون مذکور اتفاق افتاد.

 

 جنگ، عشق، شهر



ناخدا خورشید


ناصر تقوایی، 1365

 

ناصر تقوایی در این فیلم تضاد بین حاکمیت و سوداگران جنوب ایران در سواحل خلیج فارس را در فیلمنامه ای اقتباسی به نحوی تحسین برانگیز بومی شده نشان می دهد. سی سال از ساختن «ناخدا خورشید» می گذرد و هنوز این فیلم بر پیشانی پردهی ایران چون گوهری ارزشمند می درخشد، با این که «ناخدا خورشید» در ایران مورد استقبال تماشاچیان قرار نگرفت، برنده جایزه بهترین فیلم در جشنواره لوکارنو در همان سال شد و هنگام نمایش در سالن های نمایش فیلم این جشنواره مورد تشویق بی نظیر قرار گرفت.

 

جنگ، عشق، شهر 

 

 



اجاره نشین ها

 

داریوش مهرجویی، 1365

 

داریوش مهرجویی به زبان طنز چهره سوداگران مسکن را به نمایش می گذارد و قابلیت خود را در بیان موقعیتی خاص در رابطه ساکنان یک ساختمان در حال فروپاشی در فیلم «اجاره نشین ها» نشان می دهد. گفته می شود هیچ فیلمی چون «اجاره نشین ها» بعد از انقلاب مورد استقبال قرار نگرفته، و جوایز متعدد از فستیوال های مختلف پردهیی در داخل و خارج از کشور دریافت کرده است. «اجاره نشین ها» پردهی کمدی در موقعیت بود، نه لفاظی در کلام با شوخی.

 

جنگ، عشق، شهر 



در مسیر تندباد


مسعود جعفری جوزانی، 1367

 

مسعود جعفری جوزانی حکایت تجاوز نیروهای نظامی متفقین در سال های 1940 میلادی به مرزهای ایران و مخصوصا استان فارس را بازگو می کند. این فیلم از لحاظ تدارک پردهیی یکی از برجسته ترین فیلم های ساخته شده در ایران بعد از انقلاب است. نیروهای کارآمد فیلم برای نمایش صحنه های جنگ در حوالی شیراز و برخورد نیروهای انگلیسی با آقام شهر شیراز زحمات زیادی متحمل شده اند. جعفری جوزانی مهارت و استادی خود را در کارگردانی صحنه های به یادماندنی در فیلم «در مسیر تندباد» و روایت دوره ای از تاریخ معاصر ایران به خوبی نشان داده است. فیلمبرداری در لوکیشن های متعدد یکی از ویژگی های این فیلم است. دشت های حوالی سمیرم، کوچیدن نفرات و ایلات مستقر در منطقه همراه با جریان فیلم، فیلمبرداری در حوالی رودخانه و بهشت گم شده در مجاورت دشت های فارس، شهر شیراز و اطراف ارگ کریم خانی و همچنین تهران از ویژگی های فیلم «در مسیر تندباد» است.

 

جنگ، عشق، شهر 



کیمیا


احمدرضا درویش، 1371

 

«کیمیا» حکایت تجاوز نیروهای عراقی به آبادان و خرمشهر در پاییز 1360 است. بازسازی حمله هواپیماهای جنگی عراق به مرکز شهر آبادان خاطره ای دردناک از یک تجاوز وحشیانه به آقام بی گناه شهر، نه به تجهیزات نظامی و نه پالایشگاه نفت بود. بازسازی آن به کمک آقام آبادان امکان پذیر شد. این بخش از فیلم که حدود سی دقیقه است، در جشنواره تورنتو مورد تشویق و تحسن فراوان قرار گرفت و در بخش آرشیو جشنواره تورنتو نگهداری شد. فیلمبرداری در قسمت های مختلف شهر و داخل صحن امام رضا (ع) از بخش های ماندگار این فیلم است. از ویژگی های دیگر «کیمیا» روایت لطیف و انسانی در ارتباط با عناصر فیلمنامه است که نه فقط جبهه جنگ، که نتایج بعد از جنگ هم قابل دانستن و دیدن است و این که رهاورد جنگ فقط خشونت نیست، عشق هم هست.

 

جنگ، عشق، شهر 

 

 



هامون


داریوش مهرجویی، 1368

 

فیلم «هامون» در هنگام نمایش با استقبال تماشاچیان، مخصوصا تماشاچیان جوان رو به رو شد. فیلم حکایت نسل معترض به شرایطی است که در آن خانمدگی می کند. هامون برای ادامه خانمدگی راه خود را پیدا نکرده است. آنچه درباره فیلم گفتنی است استعداد و هنر قابل تحسین خسرو شکیبایی در بازیگری است و هنر کارگردانی آگاهانه و هوشمندانه داریوش مهرجویی برای به سامان رساندن موقعیت های بسیار دشوار احساسی و روانی. عواملی که باعث شده با وجود گذشت سال ها از ساخت و نمایش «هامون» هنوز فیلم مورد علاقه جوانان باشد.

یکی دیگر از خصوصیاتی که شاید بتوان ذکر کرد این است که شرکت پخشیران برای ساختن فیلم های مذکور در دهه 60 و فیلم های بعد از این تاریخ، به جز دریافت مواد خام و وسایل فیلمبرداری از بنیاد پردهیی فارابی هیچ کمک مالی و وام تسهیلاتی دریافت نکرده و مبلغ آن مواد خام و وسایل را برابر تعرفه آن نهاد پرداخت کرده است. و البته در سال های دهه 60 شرکت پخشیران فیلم های متعدد دیگری نیز ساخته که تاثیر سیاست گذاری های این دهه در آنها مشهود است و به جای بازگوکردن آنها در این نوشته نیست.

 

جنگ، عشق، شهر